Edgar Alan Poe

EDGAR ALLAN POE

1.BIOGRAFIA

Edgar Allan Poe Bostonen, Massachusettsen, Amerikako Estatu Batuetan 1809ko urtarrilaren 19an jaio zen, eta 1849ko urriaren 7an hil zen Baltimoren.

Poeta, ipuin idazle eta literatura kritikaria izan zen. Estatu Batuetako Erromantizismo mugimenduko kidetzat jotzen da.

Idazteaz bizitzea erabaki zuen lehenengo Estatu Batuar idazle ospetsua izanik, bizimodu zaial izan zuen.

Narrazioak eta olerkiak idatzi zituen batik bat. Estatu Batuetako ipuin idazle goiztiarra, fantasiazko, beldurrezko eta umorezko ipuinaren maisu izan zen; polizia eta zientzia fikzio generoen aitzindaria.

Genero gotikoaren erakusgarrienetako bat da, eta misteriozko eta beldurrezko lanek ema zioten ospea.

Bestalde, idazle gutxi dago literaturaren istorian Poek adinako interpretazio eta hipotesi sorrarazi duenik.

Literatura kritika zorrotzak idatzi zituen. Estatu Batuetako kritikak gaitzetsi zuen, baina Europan berehala arrakasta handia izan zuen, Charles Baudelainek eta Stephane Mallarmek haren lanak frantsesera itzuli eta goraipatu zituztelako batik bat.

Poek poesia, fikzioa eta literatura kritikaren teoria landu zituen. Zenbait kritikarien iritziz ez zuen ezertan obra biribilik lortu. Haren poesiak sentimendu sakonak eta primitiboak azaleratzen ditu. Poemek musikaltasun agerikoa dute, baina egileak sarritan belarrira ondoen jotzen duen hitza hautatzen du ,  ez poemak  benetan behar duena.

Izuemenezko eleberria anglosaxoniar erromantizismoko genero herrikoia eta tradizio handikoa da. Poek leialtasunez jarraitzen dio tradizio horri, topiko guztiei eutsiz, baina osagai berriak txertatu zizkion eta generoa bikain berriztatu. Poeren izuzko ipuinetan gehiago nabarmentzen da izaki bat leku bat baino, sentsazio bat objetu bat baino. Berak ez du eszenografia bat antolatzen, izumenezko ipuin klasikoetan bezala; berriz, gogo egoera iradokitzea da helburua.

Literatura genero berri baten sortzailea izan zela ere esaten da, polizia eleberriarena, hain justu.

Poeren idazlan aipagirriarenak hauek dira: “The Masque of the red death” eta”the murders in the Rue Morgue”

Poeren hiru ipuin bilduma daude eta euskaraz horietako bi Koro  Navarrok itzuli zituen.

NOBELA  BELTZAK

Edgar Alan Poe irakurlea erakartzeko moduan eraldaketa bat ezartzen saiatu zen. Beldurra sartzen saiatu zen (lehendik zeuden istorioetan bezala), baizik eta harengan jakinmina piztu nahi zuen: arrazoitzeko duen gaitasuna argitu eta erakartzea.

Horrela, Poe-k 1841ean bere lehenengo narrazioa publikatu zuen “The crime of Morgue street” eta arrakasta handia izan zuen. Hauek dira bere nobela ezagunenak: -Usher house eta -The raven.

Txistea: