Literatura Unibertsala

Europar Antzerkia XIX. Eta XX. Mendeetan XIX. mende amaieran teatro naturalista ezustean gailendu zen, eta hori izan zen antzerkigintza eraberritzeko lehen pausoa. Dramaturgo eskandinaviar batzuen lanen argitalpena, lehenengo teatro taldeak sortzea, eta eszenako lehen zuzendariak agertzea, hori guztia aldi berean gertatu zen, eta hori guztiari esker antzerkigintza goitik behera aldatzen hasi zen. Teatro errealistatik naturalistara Antzerkiaren generoan XIX. mendearen bigarren zatian drama errealista zen nagusi. Antzerki mota honek teatro erromantikoan horren ohikoak ziren exotismoa eta historizismoa alde batera uztea lortu zuen, Teatro naturalista saiatu zen errealitatea bere horretan islatzen, horretarako gizakiaren jokabideak eta arrazoi pertsonal eta sozialak aztertuz; ezaugarri horiei esker, zoritxarra, senik gaiztoenak, eta pobrezia giroak eszenaratu ziren. «Teatro askeak» Estilo dramatiko berri hau talde txiki independente batzuek zabaldu zuten. Talde hori...

EDGAR ALLAN POE 1.BIOGRAFIA Edgar Allan Poe Bostonen, Massachusettsen, Amerikako Estatu Batuetan 1809ko urtarrilaren 19an jaio zen, eta 1849ko urriaren 7an hil zen Baltimoren. Poeta, ipuin idazle eta literatura kritikaria izan zen. Estatu Batuetako Erromantizismo mugimenduko kidetzat jotzen da. Idazteaz bizitzea erabaki zuen lehenengo Estatu Batuar idazle ospetsua izanik, bizimodu zaial izan zuen. Narrazioak eta olerkiak idatzi zituen batik bat. Estatu Batuetako ipuin idazle goiztiarra, fantasiazko, beldurrezko eta umorezko ipuinaren maisu izan zen; polizia eta zientzia fikzio generoen aitzindaria. Genero gotikoaren erakusgarrienetako bat da, eta misteriozko eta beldurrezko lanek ema zioten ospea. Bestalde, idazle gutxi dago literaturaren istorian Poek adinako interpretazio eta hipotesi sorrarazi duenik. Literatura kritika zorrotzak idatzi zituen. Estatu Batuetako kritikak gaitzetsi zuen, baina Europan berehala arrakasta handia izan zuen, Charles Baude...

ERREALISMOA Errealismoa XIX.mendean sortutako mugimendu artistiko bat da, erromantizismoak leku batzuetan irauten duen bitartean. Frantziatik dator, erromantizismoaren erantzuna da. Erromantizismoan emozioak eta sentimenduak dira nagusi, berriz, Errealismoan arrazoia erabiltzen da, eta bizitza erreala deskribatzen dute. Hiru idazle ospetsu nabarmentzen dira.: Honore Balzac (1799-1850) Toursen jaio eta Parisen hil zen XIX. mendean.   Errealismoaren aita, nobela frantsesa eraberritu zuen: eleberrigilea, antzerkigilea, literatura eta arte kritikaria, kazetaria eta inprimitzailea izan zen. Nobelaz aparte antzerkia, kritika… idatzi zuen baina eleberriaren generoan nabarmentzen da. Bere lanik inportanteenak hauek dira: Splendeur et miseres des courtisanes, Le pere goriot eta Le contrat de mariage. Charles Dickens (1912-1970) Idazle ingeles ezaguna izan zen, narrazioaren maisua eta humorez eta ironiaz kritika sozial egin zuen. Bere lanik...

SINBOLISMOA         Frantzian eta Belgikan XIX. Mendearen amaieran sortu zen. Literatura joera izan zen. Ezaugarriak : -Erromantizismoaren ondorengo mugimendua. -Zeharkako adierazpena daramate. -Heriotzarekiko larridura bizi dute. -Musikaltasuna oroz gainetik. Esteban Urkiaga “Lauaxeta”: -1905an jaio zen eta 1937an fusilatu zuten. -Abertzale militantea zen. -Faxistek atxilotu eta Gasteizko kanposatuan hil zuten. -Euskal poesiaren berritzaile handia izan zen. -1931 bere lehenengo poesia-liburua argitaratu zuen. J.M.Agirre “Xabier Lizardi” : -Jose Maria Agirre, ezagunagoa Xabier Lizardi goitizenez. -1896an jaio zen eta 1933an hil zen Gipuzkoan, minbiziak eraman zuen. -Euskal idazlea eta olerkia zen. -Euskaltzaileak elkartea sortzen lagundu zuen, eta ekintza kultural eta politikoetan parte hartu zuen. -Bere aroko olerki hoberena izan zen. Charles Baudelaire: -Parisen jaio...

DOLCE STIL NUOVO Dolce Stil Nuovo estilo poetiko eta literarioa bat zen, jatorriz XIII. mendean sortuta, Italian. Izenaren Jatorria Dante Alighieriren komedia izan zen lehenengo estilo hau erabili zuena, eta Italiako Filologo batek esaten du Danteren obra emakumearen intelektoan nabaritzen dela. Mugimendua Florentzian jaio zen, Stil Nuovoren   mugimenduaren osagarri ia guztiak, XIII.mendean. Korronte poetiko berri horren manifestua Guinizzelli beraren abestia Bihotz jentilari beti gogorarazten zaio. Konposizio honetan, Guinizzelli-k ulertzen dituen emakumearen ezaugarriak azaltzen ditu. Novnovistek, gerora poesia nobelistaren estiloaren gida: Emakumeen figura angelu-emakumearen figurara aldatzen da, gizonaren eta Jainkoaren arteko bitartekari gisa; gizonezkoen desira sublimatzeko gai, gizakiak bihotz leuna eduki dezan, hau da, izpiritu noblekoa; maitasuna eta bihotz leuna azkenean identifikatzen dira. Amodioaren kontzeptu berria Dolce Stil Nuovo ho...

EUROPAKO ANTZERKI KLASIKOA INGALATERRAR ISABELDAR ANTZERKIA Mendebaldeko imperio erromatarra erori ostean,Erdi Aroan, Antzerki Klasikoa erabat ahaztu zen .Antzerkia , haatik, ez zen guztiz desagertu, ikuskizun bezala (bufoiak,akrobatak eta juglareak ),nola edo hala,gorderik iraun zuen , beti ere, jai erlijiotsuei lotuta: Inauteriak eta Heriotz Dantza . XII.mendean antzerkia ekiza barruetan berpizten da ; kristautasunarekin lotutako jaiak ospatzen ziren : Gabon Gaba eta Aste Santua. Ondoren Elizen arkupeetara irtengo da eta azkemik plazetara. XIV.     mendetik Aurrera Italiako humanisten eskutik,antzerki klasikoak bizkortzen bat izango du. Latinez lehenik ; eta erromantzenan ondoren , irakurtzeko idatzita zegoen (komedia humanistikoa). XV.mendean Gorteko antzerkia jaioko da, inspirazio klasikoa eta gai profanoak izango dituen ikuskizuna. Antzerki Isabeldarra XVI .aren   mende bukaeran prozesu luze batek itxura modernoagoa eman zion Ingalaterrako Antz...

MAITASUNAREN LIRIKA: TROBALARIEN OLERKIAK TROBADOREAK : Erdi Aro klasikoko, olerkariak eta musikariak ziren. Korronte hau Frantziako hegoaldean sortu zen XII.mendean eta bere eraginez antzeko literatura agertu zen, beste hizkuntza batzuetan. Batez ere, frantsesez, katalanez, gailegoz, portugesez eta alemanez. EZAUGARRIAK : -Egileak, trobadoreak, ezagunak ziren eta musikaz lagunduta zabaltzen zituzten doinuak. -Haien artean nobleak zein plebeioak zeuden. -Trobadoreen entzule gehienak aristokratak ziren, gero eta finagoak eta gudarako grina gutxiagokoak. TROBALARI FAMATUAK : Adam de la Halle, Jaufre Rudel, Ricardo Corazón de León, Martin Codax galiziarra, Rimbaut de Vaqueiras katalana   eta Alfonso X ‘’jakintsua’’ Gaztelako erregea. ALFONSO X Alfonso, ‘’jakintsua’’ deituta ere bai, Gaztela Leoneko erregea izan zen. Ezaguna da bere idazmahai errealarekin egindako obra literarioa, zientifikoa, historikoa eta juridikoagatik. Babestu, gainbegirat...